Do najstarszych i najbardziej znanych buddyjskich budowli sakralnych w Tybecie należą: klasztory Changzhug, Jokhang, Ramoche, Trangu – wybudowane za czasów króla Songstena Gampy (VII w.). Klasztor Tsurpu wzniesiony został przez Dusum Khyenpę – pierwszego Karmapę w 1159 r. Południowa część klasztoru Sakya powstała w 1268 r. (starsza pochodząca z 1073 r. północna część została całkowicie zniszczona przez Chińczyków). Klasztory Palcho w Gyantse wraz ze stupą Kumbum, Tashilhunpo w Shigatse oraz klasztory tzw. Wielkie Trójki (Sera, Ganden, Drepung) w XV w.

Od lat 80 podjęto prace mające na celu odbudowę zniszczonych budowli i renowację tego, co ocalało, prace trwają do chwili obecnej.

ZABYTKI NA LIŚCIE UNESCO

Pałac Potala wpisany został na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1944 r., jako najznamienitszy przykład architektury tybetańskiej. Potala była zimową rezydencją władców Tybetu do 1959 roku, kiedy Dalajlama XIV został zmuszony do ucieczki z Tybetu. Obecna siedziba duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków znajduje się w Dharamsali (Indie).Potala jest najwyżej usytuowanym (3700 m n.p.m.) pałacem na świecie, a do czasu utworzenia na jego terenie muzeum był również największym budynkiem mieszkalnym. Wznosi się ponad 90 metrów nad miastem, zajmując południowe zbocza Marpo Ri (Czerwonej skały) na długości ok. 1,5 km i obszarze 41 hektarów. Składającą się z 13 kondygnacji budowlę wzniesiono z gliny, kamieni i drewna bez użycia gwoździ. Pałac podzielony jest na zewnętrzny Potrang Karpo (Biały Pałac) o świeckim charakterze, zawierający również prywatne pomieszczenia Dalajlamy, oraz wewnętrzny Potrang Marpo (Czerwony Pałac), religijne centrum Tybetu, mieszczące groby 8 z 14 Dalajlamów. Całość mieści ponad 1000 komnat, 10 000 kapliczek oraz 200 000 różnego rodzaju rzeźb.

W 2001 r. wpis rozszerzono o świątynię Jokhang i Pałac Norbulingka.

MUZYKA

Muzyka Tybetu odzwierciedla dziedzictwo kulturowe regionu Himalajów. Przede wszystkim muzyka tybetańska jest muzyką religijną, odzwierciedlając głęboki wpływ buddyzmu na tybetańską kulturę.

Integralną częścią religii są śpiewy w języku tybetańskim i sanskrycie, wykonywane podczas ceremonii religijnych i świąt. Rożne szkoły buddyjskie wykształciły swoje własne formy muzyki – klasyczną (bardziej powściągliwą) w Gelugpie, oraz romantyczną w Ningmapie, Kagju i Sakyapie.

Świecka muzyka tybetańska promowana była przez organizacje takie jak powołany przez Dalajlamę Tybetański Instytutu Sztuk Scenicznych (Tibetan Institut of Performing Arts). Organizacja ta specjalizuje się w operze Lhamo, oraz muzyki tanecznej jak toeshey i nangma. Nangma jest szczególnie popularny w barach karaoke w Lhasie. Inną formą muzyki popularnej jest klasyczny śpiew gar, który towarzyszy ceremoniom i rytuałom.

W przeszłości piosenki odgrywały ważną rolę, jako tradycyjna forma ekspresji i komentowania rzeczywistości. Piosenki ulicy zwane po tybetańsku lu, śpiewane są a cappella (bez akompaniamentu), zazwyczaj w wysokiej tonacji Wykonywane były przez wędrownych poetów i pieśniarzy. Zawierały w sobie elementy satyry społecznej i politycznej. Autorstwo niektórych pieśni ludowych przypisuje się VI Dalajlamie, Cangjangowi Gyatso. Inną kategorią pieśniarzy są bardowie, wykonujący tradycyjny tybetański epos o Królu Gesarze z Ling.

Wielu tybetańskich piosenkarzy zrobiło karierę w chińskim showbiznesie. W 1960 roku występem w przedstawieniu taneczno-wokalnym “Ziemia jest czerwona” ogromną sławę zdobyła Tseten Dolma (才 旦 卓玛) – piewczyni chińskiego Tybetu. Kelsang Metok (格桑 梅朵) popularna piosenkarka, który łączy w sobie tradycyjne tybetańskie pieśni z elementami chińskiej i zachodniej muzyki pop. Purba rgyal ( Pubajia lub蒲 巴 甲) został zwycięzcą w 2006 r. Haonanera, chińskiej wersji Idola. W 2006 roku wystąpił w reżyserowanym przez Sherwooda Hu “Księciu Himalajów”, adaptacji szekspirowskiego Hamleta, którego akcja dzieje się w starożytnym Tybecie. Wśród Tybetańczyków najbardziej znanym i lubianym piosenkarzem jest Kunga, którego zaangażowane teksty, pełne symbolicznych znaczeń często lądują na indeksie władz. Młodsza część publiki (zwłaszcza dziewczęta) szaleją za Shertenem. Zagraniczne style muzyki popularnej miały również duży wpływ na muzykę w Tybecie. Indyjskie Ghazal i filmi są bardzo popularne, podobnie jak rock and roll, który zaowocował powstaniem takich zespołów jak Rangzen Shonu.

Na Zachodzie najbardziej znanymi Tybetańskimi artystami są Ani Choing Dolma i Lama Gyurme.

Ostatnimi czasy nasiliły się prześladowania wobec artystów w Tybecie. W listopadzie 2009 r. młody tybetański piosenkarz mongolskiego pochodzenia, Tashi Dhondrup wydał płytę pt.: "Tortury bez śladu". Album zawiera 13 piosenek wyrażających tęsknotę za przebywającym na wyginaniu Jego Świątobliwością Dalajlamą i nawiązujących do wydarzeń z marca 2008 r. Pięć tysięcy egzemplarzy płyty w błyskawicznym tempie rozeszło się wśród Tybetańczyków w regionie Amdo, gdzie Tashi Dondrup jest uważany za lokalną gwiazdę. Władze chińskie natychmiast zabroniły dystrybucji albumu. Tashi Dhondrup zyskał popularność piosenką „1958 – 2008”, w której porównuje dwa „najbardziej przerażające” okresy w historii Tybetu. Piosenka szybko rozeszła się wśród internautów; Tybetańczycy ściągali ją na swoje telefony komórkowe i rozsyłali znajomym (na swoim blogu opisywała to m. in. tybetańska pisarka, piosenkarka i działaczka na rzecz praw kobiet – Jamyang Kyi). Artysta został aresztowany 3 grudnia 2009 r. w Xiningu (prow. Qinghai). Skazano go pod zarzutem prowadzenia „działalności separatystycznej” na rok i siedem miesięcy reedukacji przez pracę.



Stronę prowadzi

Stronę wspierają

  • 6f873f2bfda30f5072cabfdf1c26998f