LITERATURA

Pismo tybetańskie opracowane zostało w VII w. Pierwszy impuls do tworzenia literatury w języku tybetańskim dało utworzenie w VIII w. Uniwersytetu monastycznego Samye, co pociągnęło za sobą konieczność przetłumaczenia obszernych tekstów buddyjskich z sanskrytu na język miejscowy. W swojej ostatecznej formie, odpowiednio w XV i XVII w. Przybrały postać 108 tomów Kandziuru oraz 224 tomów komentarz – Tendziuru. Przez większość historii Tybetu, jego dzieła literackie powstawały pod silnym wpływem myśli buddyjskiej – są to głównie religijne, historyczne i teksty biograficzne, lub mieszaniny tych gatunków. Istnieją również zbiory opowieści ludowych (najbardziej znane to opowieści o tybetańskim łotrzyku Wujku Tompie) oraz prac poświęconych starożytnej prebuddyjskiej religii Bon.

Szczególnie dobrze znane na Zachodzie są Tybetańska Księga Umarłych – przetłumaczona na język angielski w 1927 r., wiersze miłosne Dalajlamy VI oraz 120-tomowy Epos o królu Gesarze, który uważany jest za ostatnią „żywą epopeję” wywodzą się bezpośrednio z ustnej tradycji epickiej. Wśród Tybetańczyków i Mongołów znaleźć można około 140 pieśniarzy, którzy zajmują się tą balladą. W 1996 r. przetłumaczono na język angielski The Tale of the Incomparable Prince napisaną przez Tshe – rin – dban – rgyal’a (1697-1763) – klasyczną powieść tybetańską, o przygodach księcia z Kumaradvitiya, które doprowadzają go do osiągnięcia stanu bodhisatwy.

ŚWIĘTA I FESTIWALE

Święta i festiwale, takie jak Shoton (święto jogurtu), Losar (Nowy Rok), Lingka (święto upamiętniające pokonanie demonów przez Guru Padmasambhawę) czy święto kąpieli są głęboko zakorzenione w tybetańskiej tradycji. Na przełomie lipca i sierpnia, gdy łąki aż po horyzont pokryte są tęczowym dywanem czerwonych, niebieskich i żółtych kwiatów, jak Tybet długi i szeroki odbywają się festiwale jeździeckie. Niektóre z nich są bardziej znane, jak np. w Jyekundo, Litangu, Nagchu czy Gyantse i przyciągają dziesiątki tysięcy widzów, inne mają charakter lokalny. Ludzie zbierają się by przed nadchodzącą długą zimą celebrować tradycyjne obrzędy. Festiwale są połączeniem licznych pikników, trwającego tydzień przyjęcia, grupowych tańców, obrzędów religijnych i nieformalnej parady piękności z ekscytującym konkursem jeździeckim, podczas którego ubrani w odświętne stroje mężczyźni prezentują swoje fantastyczne umiejętności – m.in. strzelanie z łuku z grzbietu pędzącego konia czy też zbieranie rozłożonych na ziemi khataków*.Podczas tej ostatniej ewolucji, głowa jeźdźca znajduje się na wysokości kopyt konia. Ze swych umiejętności jeździeckich znani są zwłaszcza mieszkańcy regionu Amdo (prowincja Qinghai). Do innych atrakcji festiwalu należą wyścigi na grzbietach jaków – na krótkich dystansach zwierzęta te potrafią być bardzo szybkie, konkursy w przeciąganiu liny, pokazy tańców oraz niekończące się uczty i pikniki. W 2007 r. w Jyekundo (chiń. Yushu) odbył się Festiwal Sztuki Khampów (chin. 康巴玉树节 Kangba Yushu Jie), podczas którego zmagania uczestników obserwowało ponad 50 tys. widzów. Tego typu wielkie festiwale odbywają się w poszczególnych miejscowościach raz na 4 lata.

OPERA

Ludowa opera tybetańska znana, jako Ache Lhamo, co dosłownie oznacza "siostra bogini", jest połączeniem tańców, recytacji i piosenek. Repertuar pochodzi z opowieści i historii buddyzmu tybetańskiego. Przedstawienie składa się z występów mimicznych, pieśni chóralnych, operowych recytatywów oraz tanecznych interludiów. Opowiada ono, często humorystycznie, dawne historie buddyjskich świętych i cudotwórców, poucza w kwestiach wiary. Kolorowe maski, które noszą aktorzy mają znaczenie symboliczne – czerwona symbolizuje króla i żółta wskazuje na króla lub lamę.

Opera Tybetańska została założona w XIV w. przez Thangthonga Gyalpo – lamę i budowniczego mostów łańcuchowych. Tangtong Gjalpo stworzył grupę 7 dziewcząt i zorganizował pierwszy występ, aby zebrać fundusze na budowę mostów. Tradycja jest nadal kontynuowana i lhamo odbywa się podczas różnych uroczystości, takie jak Linka i festiwal Shoton.

TYBETAŃSKIE ŻYCIE RODZINNE

Zycie rodzinne skupia się wokół mężczyzn. Mężczyzna dziedziczy własność i jest głową rodziny. Obecnie większość małżeństw jest monogamicznych. Aranżowane małżeństwa są nadal akceptowane wśród nomadów i rolników. Starsi ludzie cieszą się szacunkiem.

POLIANDRIA I POLIGYNIA

Poligamia, bo o niej mowa, była do lat 50-tych tradycyjną formą zawierania związków małżeńskich. W Tybecie spotykamy się z dwiema jej formami: – poliandrią, najbardziej popularną – czyli związkiem pomiędzy braćmi a jedną kobietą oraz poligynią – związkiem pomiędzy siostrami a jednym mężczyzną. Skąd się wzięły takie obyczaje? Otóż badania antropologiczne doprowadziły do wysunięcia hipotezy, iż upowszechnienie się poliandrii warunkowała potrzeba zachowania w posiadaniu ziemi, którą dana rodzina uprawiała od wielu pokoleń oraz konieczność osiągnięcia maksymalnej wydajności pracy poprzez zaangażowanie wszystkich mężczyzn w danej rodzinie.

Po 1978 r. wraz z zarzuceniem gospodarki kolektywnej poliandria odrodziła się w Tybecie, mimo że w świetle konstytucji ChRL jest nadal nielegalna. W chwili obecnej w regionach wiejskich, tę formę małżeństwa praktykuje przeszło 30% populacji. Wysoki odsetek tego typu małżeństw odnotowano w Utsangu – 90% wszystkich związków i w Khamie – 40%. Na terenie Amdo preferowany model małżeństwa to 1 mąż i 1 żona. Uogólniając poliandria dominuje wśród ludów rolniczych, społeczności nomadyczne wybierają raczej związki monogamiczne.

KUCHNIA TYBETU

Kuchnia Tybetu całkowicie różni się od kuchni krajów ościennych, ponieważ tylko niewiele roślin rośnie na tak dużej wysokości. Najważniejszą z nich jest jęczmień. Mąka z prażonego ziarna jęczmienia, zwana tsampą jest podstawą diety. Peter Fleming opisuje podstawowy sposób jej przygotowywania: „wypełnij płytką miskę herbatą, dodaj masło i pozwól mu się rozpuścić (masło jest zazwyczaj zjełczałe i daje serowy posmak), następnie dodaj garść tsampy. Najpierw mąka pływa na powierzchni herbaty, ale z czasem zostaje przez nią pochłonięta. Mieszasz ją palcami na pastę, a następnie ugniatasz ciasto, aż nie będzie przywierało do miski. Śniadanie jest gotowe. Najważniejsze jest mieszanie. Musisz to robić powoli i delikatnie, tak jakbyś łączył rozpuszczoną czekoladę z pianą z białek, przygotowując mus czekoladowy.



Stronę prowadzi

Stronę wspierają

  • 6f873f2bfda30f5072cabfdf1c26998f